Praktyczny przewodnik po prawie spadkowym

Monthly archive

Wrzesień 2017

Komu i kiedy należy się zachowek

w Dziedziczenie/Zachowek przez
spadek, zachowek, dom

Otrzymałeś spadek jako spadkobierca testamentowy i zastanawiasz się teraz czy rodzina spadkodawcy ma prawo żądać od Ciebie jakiejś rekompensaty? A może jesteś po przeciwnej stronie i chciałbyś wiedzieć, czy przysługuje Ci jakiś majątek po bliskim krewnym mimo tego, że zostałeś pominięty w jego testamencie? W takim razie przyda Ci się lektura niniejszego artykułu …

W jednym i drugim przypadku musimy odpowiedzieć sobie na pytanie:

Komu zgodnie z prawem polskim należy się zachowek?

Odpowiedź brzmi:

Zachowek należy się zstępnym (dzieci, wnuki, prawnuki), małżonkowi i rodzicom spadkodawcy. Oznacza to, że do zachowku nie jest uprawniona dalsza rodzina, np. rodzeństwo czy też dziadkowie spadkodawcy.

Należy też pamiętać w jakich przypadkach wyżej wskazane osoby mają prawo żądać od spadkobiercy zapłaty zachowku. Przede wszystkim – wówczas, gdy zostały w testamencie całkowicie pominięte. Ale nie tylko! Roszczenie o zachowek będzie przysługiwało im również jeśli w testamencie zostały powołane do dziedziczenia ale wartość majątku, jaki został im zapisany nie przekracza należnego im zachowku. Jaki zachowek jest „należny”? Na to pytanie odpowiada art. 991 § 1 kodeksu cywilnego: najczęściej będzie to ½ tego, co uprawniony odziedziczyłby gdyby testament nie został spisany. W niektórych przypadkach będzie to 2/3 (gdy uprawniony do zachowku jest małoletni bądź trwale niezdolny do pracy).

Dla przykładu: spadkodawca pozostawił spadek o wartości 100 000 zł i dwoje spadkobierców ustawowych, np. dwójkę dzieci. Jeśli nie spisałby testamentu, każde dziecko otrzymałoby po 50 000 zł. Jeśli natomiast jego ostatnią wolą będzie przekazanie całości bądź większości majątku jednemu z dzieci, to drugiemu będzie przysługiwał zachowek w wysokości 25 000 zł bądź 33 333 zł (jeśli jest małoletni albo całkowicie niezdolny do pracy). I znowu: jeśli drugie z dzieci nie zostało do spadku powołane w ogóle – ma roszczenie o zapłatę całości należnego zachowku. Jeśli natomiast zostało powołane ale w efekcie uzyska tylko, np. 10 000 zł, to przysługuje mu roszczenie o zapłatę sumy niezbędnej do wyrównania zachowku.

Powyższy przykład obrazuje podstawowe zasady rządzące instytucją zachowku. W rzeczywistości wysokość tego świadczenia zależny także od wielu dodatkowych czynników (np. dokonanych wcześniej darowizn). Trzeba też pamiętać, że zachowek jest należny wyłącznie, jeśli osoba, która byłaby do niego uprawniona, nie została w testamencie skutecznie wydziedziczona – z naciskiem na słowo „skutecznie”. Istnieją bowiem możliwości prawnego podważenia wydziedziczenia, którego przyczyny nie były prawdziwe.

Ponadto roszczenie o zachowek ulega przedawnieniu. Oznacza to, że po upływie pewnego czasu osoba zobowiązana do zapłaty zachowku może odmówić jego zapłaty, a sąd w efekcie musi oddalić powództwo. Trzeba jednak przy tym pamiętać o kilku ważnych kwestiach.

Przede wszystkim – termin przedawnienia i data, od której się go liczy. Zachowek ulega przedawnieniu z upływem 5 lat. Trzeba jednak pamiętać, że w przypadku dziedziczenia testamentowego (gdy do zapłaty zobowiązana jest ta osoba, na którą rzecz został sporządzony testament a uprawnionymi są spadkobiercy ustawowi) – termin 5 lat liczony jest nie od śmierci spadkodawcy, czyli tzw. otwarcia spadku, ale od chwili ogłoszenia testamentu dokonanego przez sąd bądź notariusza.

Inaczej rzecz się ma w przypadku, gdy zmarły nie pozostawił testamentu, a roszczenie o zachowek przysługuje np. jednemu ze spadkobierców ustawowych wobec drugiego z powodu rozliczenia otrzymanych od spadkodawcy darowizn, czy też zapisów windykacyjnych. W takiej sytuacji roszczenie o zachowek przedawnia się z upływem 5 lat od śmierci spadkodawcy.

Idź na Początek